ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΔΙΚΤΥΟ ΔΗΜΟΣ
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΚΑΤΩ ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ
(ΠΑΝΔΟΙΚΟ)
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ
ΔΡΑΜΑΣ
Απόφαση 36ου Συνεδρίου
Πανελληνίου Δικτύου Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ)
Κάτω Νευροκόπι 16-18 Οκτωβρίου 2026
Θέμα:
- Εξορύξεις Μαρμάρων-Αποκαταστάσεις
- Διαχείριση Απορριμμάτων Σήμερα
Απόφαση των Συνέδρων
Οι σύνεδροι του 36ου Συνεδρίου του ΠΑΝΔΟΙΚΟ, που πραγματοποιήθηκε στο Εντευκτήριο Κοινότητας Βώλακα, στις 16 Οκτωβρίου 2026 και στο Αμφιθέατρο νέου Δημαρχείου Κάτω Νευροκοπίου στις 17 και 18 Οκτωβρίου 2026, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Κάτω Νευροκοπίου και την Οικολογική Κίνηση Δράμας, λαμβάνοντας υπόψη τις εισηγήσεις των προσκεκλημένων ομιλητών, τους φορείς, τις οικολογικές οργανώσεις, τον επιστημονικό χώρο και το γόνιμο διάλογο με ερωτήσεις και τοποθετήσεις συνέδρων και μελών της τοπικής κοινωνίας, διαπιστώνουν ότι:
- Εξορύξεις μαρμάρων – Αποκαταστάσεις
Στα όρια του Δήμου Κάτω Νευροκοπίου δραστηριοποιούνται πολλές λατομευτικές επιχειρήσεις, στις οποίες έχει δοθεί ένας τεράστιος αριθμός αδειών έρευνας και εκμετάλλευσης σε περιοχές που καλύπτουν το σύνολο σχεδόν των εκτάσεων γύρω από οικισμούς, ιδιαίτερα εκείνους του Βώλακα και του Γρανίτη. Αποτέλεσμα αυτής της δραστηριότητας, η οποία δεν έχει καν αναπτυχθεί πλήρως, είναι η εκτεταμένη και μη αναστρέψιμη καταστροφή στο περιβάλλον του τόπου και η μεγάλη πίεση σε άλλες, παραδοσιακές μορφές οικονομίας, που κινδυνεύουν με την πλήρη εξαφάνισή τους. Η αλλοίωση του φυσικού ανάγλυφου των βουνών, οι σοβαρές επιπτώσεις στα υδάτινα αποθέματα, η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των ρεμάτων, η ηχητική, ατμοσφαιρική και οπτική όχληση, είναι κάποιες από τις άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. Μεγάλο μέρος του προβλήματος εντοπίζεται στον τεράστιο όγκο των στείρων τα οποία προκύπτουν και απορρίπτονται συχνά αυθαίρετα στον περιβάλλοντα χώρο, με αποτέλεσμα την «δυστοπική», όπως χαρακτηρίστηκε, εικόνα της περιοχής.
Όσον αφορά στο νομικό πλαίσιο, που διέπει τις εξορύξεις και τις αποκαταστάσεις, διαπιστώθηκε η ύπαρξη αρκετά αυστηρής νομοθεσίας, η οποία όμως δεν φαίνεται να εφαρμόζεται. Οπωσδήποτε απαιτείται εκσυγχρονισμός και βελτίωσή της, πρωτίστως όμως σεβασμός και πιστή εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων, υπό την επίβλεψή των ελεγκτικών μηχανισμών. Το πρόβλημα θα παραμένει όσο δεν υιοθετείται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Το σημαντικότερο είναι, με ευθύνη κυρίως των εταιρειών, μετά και από ουσιαστικό διάλογο με την κοινωνία, να γίνει η μετάβαση από τη μη συμμόρφωση στην πρόληψη.
Οι αποκαταστάσεις, όπου και όταν επιχειρούνται είναι τουλάχιστον ανεπαρκείς ή προσχηματικές, οπωσδήποτε αναποτελεσματικές και ένας από τους λόγους είναι ότι στα λατομεία μαρμάρου δεν υπάρχει αρκετό έδαφος για την πραγματοποίησή τους. Επομένως δεν πρέπει να δοθεί καμία νέα άδεια για ανοιχτές εξορύξεις. Τα αντισταθμιστικά μέτρα που προβλέπει ο νόμος κρίθηκαν ως εντελώς ανώφελα για την περιοχή. Η πρόταση που ακούστηκε από πολλές πλευρές και υιοθετήθηκε από όλους, είναι πως η αποκατάσταση πρέπει να ξεκινά αμέσως, μαζί με την έναρξη των εργασιών εκμετάλλευσης, ώστε να σχεδιάζεται σωστά και να προχωρά σταδιακά, παράλληλα με το έργο (παράλληλη αποκατάσταση). Σημαντική θεωρείται για την υλοποίηση της παράλληλης αποκατάστασης (αφού ληφθεί υπόψη και η σώρευση στείρων από τη μέχρι σήμερα λατομική ανάπτυξη) και η συνεργασία των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ), μέσα από ένα συλλογικό σχήμα-φορέα διαχείρισης στείρων με κύριο σκοπό το συντονισμό των ροών στείρων μεταξύ των συμμετεχόντων φορέων εκμετάλλευσης, για την βελτιστοποίηση συνολικά των επιπτώσεων της λατομευτικής δραστηριότητας στην περιοχή και την ανταπόδοση στην τοπική κοινωνία μέρους όσων οι επιχειρήσεις κερδίζουν από τον συλλογικό πλούτο. Ο συλλογικός φορέας διαχείρισης θα λειτουργεί αποκλειστικά σε διαταραγμένη ζώνη (έκταση-υποδοχέας). Για τον εντοπισμό της έκτασης και τη λειτουργία του συλλογικού σχήματος ως υποδομής διαχείρισης στείρων υπέρτερου δημοσίου σκοπού θα διερευνηθούν και οι δυνατότητες του ά. 53 παρ. 3 του Ν. 998/1979. Το μοντέλο συλλογικής περιβαλλοντικής διακυβέρνησης (παράλληλη αποκατάσταση-συλλογικός φορέας διαχείρισης στείρων-αποκλειστική λειτουργία του συλλογικού φορέα σε διαταραγμένη έκταση-υποδοχέα) εξετάστηκε ως μοντέλο εξωτερικής ΕΚΕ, συγχρόνως, και με άλλες πτυχές πραγμάτωσής της στην περιοχή (χορηγίες, υλοποίηση υποδομών κλπ), ώστε η λατομική δραστηριότητα να εντάσσεται πολυδιάστατα στην παραγωγή τοπικού πλούτου.
Η υπόγεια εκμετάλλευση, η οποία εφαρμόζεται ήδη από κάποιες επιχειρήσεις στην περιοχή, έχει πολλά πλεονεκτήματα και μπορεί να βελτιώσει την εικόνα, ωστόσο έχει πολύ μεγάλες απαιτήσεις όσον αφορά στις μελέτες, στη λειτουργία και κυρίως στον εξειδικευμένο προσωπικό, κάτι που μεταφράζεται σε υψηλό κόστος. Οπωσδήποτε όμως είναι μια πρακτική στην οποία πρέπει να στραφούν οι επιχειρήσεις, με σημαντικά όμως κίνητρα από την Πολιτεία.
Τέλος, με την ερευνητικά και επιστημονικά τεκμηριωμένη καταστροφική εξορυκτική δραστηριότητα στην προστατευόμενη έκταση Μαύρης Πεύκης, της περιοχής του Κάτω Νευροκοπίου, αναδεικνύεται το ερώτημα κατά πόσο οι εγκεκριμένες Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αποτελούν πραγματικά αποτέλεσμα επιστημονικών μελετών ή προσπάθειες νομιμοποίησης αυθαίρετων ενεργειών και επεμβάσεων στο περιβάλλον. Ως εκ τούτου η στάση που απαιτείται είναι καμία άδεια και μέσα σε προστατευόμενη περιοχή.
Συμπερασματικά, η συνέχιση της λατομευτικής δραστηριότητας στην περιοχή του Κάτω Νευροκοπίου απαιτεί μετατόπιση του κέντρου βάρους από την οικονομία στην βιωσιμότητα και με γνώμονα τις Αρχές της Φέρουσας Ικανότητας και της Αειφορίας.
1) Διαχείριση Απορριμμάτων Σήμερα
Η Διοίκηση αποτελεί διαχρονικά το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα στη χώρα. Παρά την ύπαρξη ενός σχεδόν άρτιου θεσμικού πλαισίου και πολυδάπανων μηχανισμών, η καθημερινότητα των πολιτών απέχει παρασάγγες από το επιθυμητό. Μετά από δεκαετίες προσπαθειών και δαπάνη τεράστιων πόρων, η κατάσταση παραμένει απογοητευτική λόγω της ασυνεννοησίας των φορέων και της αδιαφορίας των πολιτών.
Σοβαρός λόγος είναι η απουσία παιδείας αλλά και ο μη καταλογισμός προστίμων στους υπευθύνους, αναγνωρίζοντας τις σχετικές δυσκολίες που έχουν επ’ αυτού οι μικροί Δήμοι.
Στην Περιφέρειά Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, η ΔΙΑΜΑΘ υλοποιεί τον Περιφερειακό Σχεδιασμό βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οι βασικές τεχνικές υποδομές, όπως μονάδες επεξεργασίας, κέντρα διαλογής και χώροι ταφής, λειτουργούν ή ολοκληρώνονται σταδιακά για 22 Δήμους. Και εδώ όμως, ο ρόλος, η κουλτούρα και η ευαισθητοποίηση του πολίτη είναι καθοριστικοί παράγοντες επιτυχίας.
Σε θεσμικό επίπεδο, οι πολυπληθείς κοινοτικές Οδηγίες για τα στερεά απόβλητα ενσωματώνονται σταδιακά στο ελληνικό δίκαιο. Η Οδηγία-Πλαίσιο και οι πρόσφατες τροποποιήσεις για την υγειονομική ταφή αποτελούν τους βασικούς οδικούς χάρτες. Το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο εναρμονίζει τη διαχείριση, πρέπει όμως να υιοθετήσει την πρακτική «ο ρυπαίνων πληρώνει», να εισαγάγει την έννοια της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και να θέσει νέους ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους ανακύκλωσης. Αυτό, διότι η υφιστάμενη κατάσταση στον ελλαδικό χώρο προκαλεί έντονη ανησυχία λόγω των συστηματικών καθυστερήσεων και αγκυλώσεων. Παρατηρείται πολυδιάσπαση των ευθυνών με αποτέλεσμα ξεκάθαρη υστέρηση της χώρας έναντι των ευρωπαϊκών στόχων, προβλήματα στη διαλογή στην πηγή, προβλήματα με το τέλος ταφής και ελλιπής σχεδιασμός. Για την ανατροπή αυτής της εικόνας προτείνεται άμεση τροποποίηση του εθνικού σχεδίου.
Τέλος, η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης προσφέρει λύσεις στη διαχείριση φυσικών καταστροφών μέσω ανάλυσης μεγάλων δεδομένων. Παρόλα αυτά, η τεχνολογία αυξάνει την πολυπλοκότητα του περιβάλλοντος σε έναν φαύλο κύκλο. Λόγω της τεράστιας ενεργειακής ζήτησης, η τεχνολογία γίνεται μέρος του προβλήματος, καθιστώντας τη βιώσιμη περιβαλλοντική κατάληξη προσωρινά αδύνατη, με τελική εναλλακτική τη φυσική καταστροφή.